Mijn winkelmandje

 x 

Winkelwagen is leeg

Osteoporose & Bewegen, Prof. Dr. J. Coen Netelenbos, 2007

Deze workshop werd gegeven door prof. Dr. J. Coen Netelenbos. Hij ging in op diverse vragen.

Wat is osteoporose?

Osteoporose is een chronische ziekte die grote gevolgen kan hebben voor de kwaliteit van leven, ook voor hypofysepatiënten! Osteoporose is een botaandoening waarbij de botmassa en botstructuur is verzwakt. De botstructuur is te vergelijken met een honingraat. Deze structuur zorgt voor kracht, sterkte en buigzaamheid. Bij osteoporose worden de gaten in de honingraatstructuur geleidelijk groter terwijl ook de hoeveelheid bot afneemt.

Waardoor kan osteoporose ontstaan?

1.Hypofysaire aandoening
2.Medicijnen die nodig zijn om de hypofysaire aandoening te behandelen
3.Ongezonde levenswijze
4.Door het niet gebruiken van de botten bv. bij de ziekte polio
5.Slechte mobiliteit of beweegbaarheid .

Bij teveel ACTH, teveel cortisol of groeihormoon (bijvoorbeeld vanwege een hormoonproducerend adenoom) wordt de botaanmaak geremd. Wanneer het FSH en LH vanuit de hypofyse te laag is, waardoor te weinig oestrogeen en/of testosteron wordt aangemaakt, wordt de botafbraak gestimuleerd. De botmassa wordt lager en de botstructuur en botsterkte gaan achteruit. Hierdoor neemt kans op een botbreuk na een klein ongelukje toe. 


Er zijn 3 soorten osteoporose:
1.Primaire osteoporose: bij normale veroudering en door de menopauze.
2.Secondaire osteoporose: o.a. bij kwaadaardige ziekten met en zonder uitzaaiingen in het skelet, verhoogde schildklierfunctie (hyperthyreodie), verhoogde bijschildklierfunctie (hyperparathyreodie), verhoogde productie cortisol (Syndroom van Cushing), te lage spiegels van geslachtshormonen en bij sommige maagdarmziekte (bv. Coeliakie).
3.Corticosteriod osteoporose: hierbij worden de osteoblasten (de cellen die botweefsel opbouwen) geremd evenals de calciumopname in de darm.

Eén op de drie vrouwen en één op de negen mannen heeft osteoporose. De Osteoporose Stichting schat dat er 800.000 osteoporosepatiënten in Nederland zijn, waarvan één op de zes vijfenzestig plusser is. Er gebeuren per jaar in Nederland 80.000 osteoporotische botbreuken, waarvan 80% bij vrouwen. 80% van de gevallen van osteoporose wordt niet herkend, 80% wordt niet of niet goed behandeld en 80% van de breuken die op de eerste hulp komen worden niet eens onderzocht op osteoporose.

Wat is het risico op een volgende breuk bij iemand die lijdt aan osteoporose?
Volgens een studie in Maastricht, waarbij ruim 4.000 vrouwen (50-80 jaar) uit 10 huisartsenpraktijken gedurende 10 jaar werden gevolgd, hadden ruim 900 tenminste 1 breuk na hun 50e jaar en ruim 240 hadden een tweede breuk. Van alle tweede breuken ontstaat 25% binnen 1 jaar, 50% binnen 5 jaar en 80% binnen 10 jaar na de eerste breuk.

Osteopenie, het voorstadium van osteoporose, komt volgens het RIVM (rijksinstituut voor informatie, monitoring en wetenschappelijke onderbouwing van het volksgezondheidsbeleid) heel veel voor bij 55-plussers. Op basis van onderzoek werd geschat dat 1.016.700 vrouwen en 630.000 mannen in Nederland deze botarmoede of osteopenie vertonen. Dit wil niet zeggen dat deze mensen altijd osteoporose krijgen, maar is wel als waarschuwing te beschouwen.Geschat wordt dat er bij ongeveer 25% van de mensen met osteopenie wervelfracturen voorkomen.

De kans op (nieuwe) breuken ten gevolge van osteoporose kan door juiste adviezen en medicijnen met bijna de helft worden verminderd. In het geval van hypofysepatiënten kun je hier denken aan het gebruik van groeihormoon en geslachtshormoon.

Osteoporose is geen dodelijke ziekte maar geeft wel een verhoogd stervensrisico. Waardoor? Denk aan een door osteoporose gebochelde oudere dame (kyose), die een heupfractuur heeft opgelopen. Deze dame komt in (ziekenhuis)bed te liggen, kan moeilijk ademen doordat haar borstkast is verkleind, waardoor er meer kans bestaat op longontsteking waaraan ze kan sterven.

Hoe zit het bij mannen? Osteoporose bij mannen wordt ernstig onderschat. Er wordt altijd meer nadruk op vrouwen gelegd, maar ook bij mannen kan osteoporose ontstaan!!

Kyfose: wat zijn de kenmerken:
“dik” worden                      - pijnlijke nekspieren
chronische rugpijn              - toename valneiging
buikklachten                       - ademhalingsproblemen
ongewenst urineverlies     - geringere actieradius
costo-iliacaal syndroom

Bij kyose neemt het aantal fracturen toe. Bij vrouwen 35-50% en bij mannen 20-30% meer kans op fracturen naar mate men ouder wordt. De piek van de botmassa hebben we op 30-jarige leeftijd, daarna neemt het alleen maar af. Bij vrouwen eerder dan bij mannen, in verband de overgang die vrouwen kennen.

Hoe wordt de diagnose osteoporose gesteld?
Door de risicofactoren door te nemen, een botmineraaldichtheidsmeting te laten uitvoeren en röntgenfoto’s te nemen.

Wat zijn de (risico) factoren waardoor de kans toeneemt dat er osteoporose in het spel is?
Een breuk boven 50 jaar  2x grotere kans
Een bestaande wervelfractuur  4x grotere kans
Een heupfractuur bij moeder  1,5x grotere kans
Een te laag lichaamsgewicht < 60 kg  2x grotere kans
Een slechte mobiliteit (weinig bewegen)  2x grotere kans
Het gebruik van corticosteroïden  2x groter kans
NB: de afwezigheid van geslachtshormonen is ook een zeer belangrijke risico!

Er bestaat sinds kort een nieuwe DXA botdichtheidsmeter, welke naast de botmineraaldichtheid (BMD) van wervels en heup ook een röntgen foto maakt van de wervels. Hierdoor kan worden vastgesteld of er osteoporose is (= te lage BMD) en of er wervelbreuken aanwezig zijn.  

Hoe kan osteoporose worden behandeld en voorkomen worden? Vijf anti-osteoporotische maatregelen:
1. Voldoende calcium  
a.1000 mg elementair calcium per dag
b.3 consumpties zuivelproducten per dag is voldoende
c.bij osteoporose of groeispurt: 1200 mg elementair per dag
d.indien te kort aan calcium: aanvullen met calcium kauw- en/of bruistabletten

2. Voldoende vitamine D (belangrijk voor de opname van calcium). Bij onvoldoende of niet buiten komen en bij bepaalde darmziekten kan er een tekort aan vitamine D ontstaan. Mensen een donkere huid hebben verhoogde kans op een tekort aan vitamine D.
a.10-20 mcg = 400-800 IE is voldoende meestal toegediend in tablet
                 NB: Makreel en haring bevatten veel vitamine D!

3. Voldoende lichamelijke activiteit: het verbeteren van de spierfunctie, coördinatie en uithoudingsvermogen., bv. 3x per week 30 minuten wandelen.
Let op de drie elementen van lichaamsbeweging:
Duur: Hoe lang?
Frequentie: Hoe vaak per dag / per week?
Intensiteit: Kracht, snelheid en conditie?

Welk type beweging is het effectiefst ter verbetering van de botmassa?
Dynamische bewegingen zoals wandelen en trap lopen zijn effectiever dan statische bewegingen zoals staan, zitten en trainen met gewichten.
Lichaamsbeweging verdeeld over de dag zoals zes keer per dag trap op of af gaan is effectiever dan eenmaal per dag.
Bewegingen van korte duur zoals een sprintje van vijf seconden zijn beter dan langer durende bewegingen zoals half uur wandelen.
Onverwachte en ongebruikelijke bewegingen zoals de trap af rennen, over een plas springen blijken effectiever dan dagelijks terugkerende monotone bewegingen zoals staan en rondlopen.

4.Valpreventie. Vooral bij verminderd gezichtsvermogen, diabetes, slaapmiddelen, plasmiddelen en alcohol!

5. Zonodig: heupbeschermers dragen.

Osteoporosebehandeling met medicatie anno 2007:
Het stimuleren van de botvormende cellen: strontiumranelaat (Protelos®) ‘s avonds een zakje in glas water en PTH (parathyreoidhormoon) in dagelijkse onderhuidse injectie. Dit laatste wordt alleen bij zeer ernstige osteoporose toegepast.
Het afremmen van de botvretende cellen: bisfosfonaat, oestrogeen en raloxifeen (ander effect = 66% minder kans op borstkanker) en strontiumranelaat. Dit zijn alle middelen die dagelijks worden ingenomen.
Het toedienen van calcium en vitamine D.
De botcellen stimuleren door middel van bewegen.

Bisfosfonaten onderdrukken ondermeer de botafbraak. Daardoor wordt er meer bot opgebouwd dan afgebroken. Het gebruik van bisfosfonaten vermindert het risico het risico op wervel- en heupfracturen en kan soms de botpijn verminderen.

Welke bisfosfonaten bestaan er anno 2007 in Nederland:
Alendronaat (Fosamax®) oraal: wekelijks    }Halveert de kans op wervel en
Risedronaat (Actonel®) oraal: wekelijks    }heupfractuur!
Ibandronaat (Bonviva®) oraal: maandelijks }Halveert de kans op wervelbreuk!
APD / pamidronaat-infuus: 3-maandelijks

Teriparatide (Forsteo®) en parathyreoïd hormoon (Preotact)® 1x daags onderhuids toegediend, zijn echte echte nieuwe botvormers. Deze middelen zijn een doorbraak voor ernstige osteoporosepatiënten!
Nieuw 2007: Ibandronaat (Bonviva®) in intraveneuze injectie eenmaal per drie maanden
Nieuw 2008: Zoledronaat (Aclasta 5 mg): eenmaal per jaar een infuus

Slotboodschap van Prof. Dr. J. Coen Netelenbos: Wanneer een hypofysepatiënt GEEN botdichtheidsmeting (DEXA-scan) samen met EEN röntgenfoto van de wervelkolom krijgt moet daar een hele goed reden voor zijn!!