Obesitas bij volwassenen: ‘De invloed van hormonen is veel groter dan sommigen beseffen’ (artikel)

Ziek vet

‘Extreem overgewicht of obesitas gaat niet zozeer om gewicht, maar om een niet goed werkend orgaan: het buikvet. Vetweefsel heeft belangrijke functies, zoals voor het afweersysteem. Vetweefsel is ook een orgaan dat honderden hormonen maakt’, legt Van Rossum uit. ‘Die hormonen communiceren met andere organen en met het brein.’

Van Rossum: ‘Heb je te veel (buik)vet? Dan raakt het vaak chronisch lichtjes ontstoken. De hormonen die je vet en darmen maken, raken van slag en daarmee ook de communicatie met andere organen. De invloed van dit zieke vetweefsel heeft negatieve gevolgen. Obesitas kan leiden tot ruim 200 andere ziekten, zoals diabetes, kanker, astma, depressie, gewrichtsklachten en onvruchtbaarheid.’

Extra lastig voor hypofysepatiënten

Afvallen is erg moeilijk. En zodra je bent afgevallen, begint de uitdaging om de verloren kilo’s er ook af te houden. Voor iemand met een hypofyseaandoening is afvallen soms een nog grotere uitdaging. De hypofyse is namelijk de ‘moederfabriek’ van de hormonen. Is de aansturing vanuit de hypofyse niet goed? Dan heeft dit ook gevolgen voor de hormonen die vanuit de hypofyse aangestuurd worden.

Is er bijvoorbeeld minder groeihormoon? Dan wordt ook de spiermassa minder en stijgt de hoeveelheid vet. Is de waarde van schildklierhormoon lager? Ook dan kan je meer vet krijgen. Hetzelfde geldt voor bepaalde geslachtshormonen. Zijn die laag, dan krijg je minder spieren en meer vet. Voor je gezondheid is het belangrijk dat je voldoende spieren en niet te veel vet hebt.

Natuurlijk slik of spuit je hormonen als je hypofyse het niet goed doet. Dat helpt ook voor een groot deel. Maar die hormonen zijn toch net anders dan je eigen hormonen. En het duurt soms enige tijd voordat je goed bent ingesteld. Als je in die tijd flink aankomt, is afvallen en daarna op gewicht blijven soms extra lastig.

Meerdere oorzaken

‘De combinatie van hypofyseaandoeningen en obesitas is ingewikkeld’, aldus Van Rossum. In de spreekkamer is soms te weinig tijd voor een gesprek over overgewicht, terwijl dat juist een belangrijk deel van de behandeling is. Van Rossum: ‘Laat een patiënt eerst zijn verhaal eens doen. Wat speelt er bij iemand? Breng eerst die oorzaken in beeld. Dit kan je ook zelf doen via www.checkoorzakenover gewicht.nl. Neem je uitslag mee naar je zorgverlener, dan kunnen jullie samen op www.behandelovergewicht.nl zien welke aanpak voor jou het beste is. Bij sommigen gaat het inderdaad om te veel ongezonde voeding en te weinig beweging, maar vaak speelt er veel meer, zoals medicatie.’

Altijd honger

Klopt het dat veel mensen met een hypofyseaandoening altijd trek hebben en niet verzadigd raken? ‘Dat komt regelmatig voor’, antwoordt Van Rossum. ‘En het probleem kan verschillende oorzaken hebben. Zo kan iemand obesitas hebben, waardoor het vetweefsel ziek is en veel vet- en darmhormonen in de war raken. Die hormonen bepalen ook je eetlust. Na het eten ontvangen je hersenen dan onvoldoende of pas later het normale seintje: ik zit vol.’

‘Maar iemand kan ook een beschadigde hypothalamus hebben door bijvoorbeeld een craniofaryngeoom. De hypothalamus heeft vele functies. Werkt deze niet meer goed? Ook dan kan bijvoorbeeld het verzadigingsgevoel verstoord raken of zelfs verdwijnen. Ook de verbranding kan lager worden. En laten we de stresshormonen niet vergeten bij hypofysepatiënten met een hoog stressniveau. Neem je vaak te veel hydrocortison in, dan kun je ook eerder trek hebben in een vet- of suikerrijke snack en makkelijker buikvet ontwikkelen. De invloed van hormonen is veel groter dan sommige mensen beseffen’, volgens Van Rossum.

Alle beetjes helpen

Behalve gezonde voeding, niet te veel stress en voldoende slaap, is ook bewegen erg belangrijk. Je hoeft niet per se hard te lopen om resultaat te hebben. Actief en stevig doorwandelen is net zo gezond. En naast elke dag minimaal 30 minuten wandelen is het ook belangrijk om 2 keer per week oefeningen te doen die je spieren en botten versterken. Dan bouw je spiermassa op en daalt je vetmassa.

Van Rossum: ‘Ben je afgevallen? Dan moet je wel 200 tot 300 minuten per week matig intensief bewegen om op dat lagere gewicht te blijven. Om dat te halen, is het belangrijk om beweging zoveel mogelijk een plek te geven in je gewoontes van elke dag. Span daarbij grote spiergroepen aan. Bouw oefeningen voor je kuit- of bovenbeenspieren in je dagelijkse routine. Poets bijvoorbeeld je tanden op 1 been of met je rug tegen de muur met 1 been in 90 graden. En neem altijd de trap als het kan. Fiets naar je werk, stap een halte eerder uit of parkeer je auto altijd verder weg en loop het laatste stuk. Haal je beweging uit de kleine gewone dingen. Je zult merken dat het steeds een beetje beter gaat. Je voelt je mentaal lekkerder en krachtiger in je lijf.’

Extra begeleiding

Er zijn ook andere oplossingen, zoals de gecombineerde leefstijl interventie (GLI). Dit is geen dieetkuurtje, maar een coaching op een gezonde leefstijl die je kunt volhouden. Dus aandacht voor voeding, bewegen, slaap, stress en je sociale situatie. Dat is belangrijk, want als je het gevoel van verzadiging niet of onvoldoende kent, dan is het ongelooflijk moeilijk om je aan voedingsadviezen te houden. Dan heb je extra steun nodig. Gelukkig zit GLI in het basispakket van de zorgverzekering.

‘Ben je na een jaar GLI onvoldoende afgevallen? Dan kun je met je arts bespreken wat je mogelijkheden zijn voor obesitasmedicijnen*. Die gebruik je dan als extra hulp tijdens het 2e jaar GLI en daarna. Uit onderzoek blijkt dat juist die combinatie van een gedragsmatige en medische behandeling goed kan werken’, aldus Van Rossum.

* Op https://ap.lc/WrCQm lees je meer over wie wanneer aan de voorwaarden voldoet voor medicatievergoeding.

7 Tips voor een gezond gewicht

1. Eet zoveel mogelijk uit de Schijf van Vijf
   Eet zoveel mogelijk vers en puur eten. Eet ook veel verschillende dingen.
2. Maak bewuste keuzes en weet wat je eet
   De gratis app Kies ik gezond van het Nederlands voedingscentrum helpt je hierbij. Met de app scan je producten en zie je meteen of het product gezond is. Voldoet je product niet aan de richtlijn Goede Voeding, dan stelt de app meestal andere keuzes voor in dezelfde productcategorie.
3. Let op de volgorde van wat je eet
   Eet je AVG (aardappels, vlees/vis, groente)? Begin dan met de groente, daarna het vlees, of de vis en eindig met de aardappelen.
4. Eet complexe koolhydraten
   Deze geven je beter een vol gevoel. Denk aan volkoren brood, volkoren pasta’s of zilvervliesrijst.
5. Drink matig of geen alcohol
   Alcohol kan via meerdere manieren bijdragen aan een hoger lichaamsgewicht.
6. Beweeg
   Wandel of fiets dagelijks 30 minuten. Wandel je? Stap dan stevig en actief door. Doe daarnaast minimaal 2x per week spierversterkende oefeningen.
7. Slaap goed
   Voor volwassenen is 7 tot 8 uur slaap per nacht het beste. Van te weinig slaap kom je sneller aan en krijg je meer eetlust.

8 Tips voor een goed gevoel

1. Kies zoveel mogelijk voor verse voedingsproducten die niet bewerkt zijn. Deze producten zorgen voor een normale daling van het hongerhormoon ghreline en een eerder verzadigingsgevoel.
2. Vul je ontbijt aan met bijvoorbeeld een ei, havermout of wat ongezouten nootjes. Zo voel je je vol tot de lunch.
3. Voeg eens een halve avocado of wat peulvruchten toe aan je lunch. Peulvruchten zijn bijvoorbeeld linzen, kikkererwten en bonen.
4. Gebruik ook eens gefermenteerde producten, zoals augurken en zuurkool. En voeg wat chilipoeder toe aan je maaltijd. Het stimuleert de verbranding.
5. Eet langzaam en kauw lang. Het duurt gemiddeld 20 minuten voordat je verzadigingshormonen werken.
6. Eet van een kleiner bord en met kleiner bestek. Dat geeft je lichaam meer tijd om de verzadigingssignalen af te geven.
7. Schep liefst in de keuken al een afgepaste portie op of serveer een afgemeten hoeveelheid in de pan op tafel.
8. Eet bewust. Dus niet voor de tv, maar gebruik je zintuigen. Zo weet je brein beter er voedsel binnenkomt. Zo kan het verzadigingssysteem geactiveerd worden.